Apocalypse now redux

In Apocalypse Now (1979) vaart Martin Sheen (kapitein Willard) de Vietnamese Rivier af op zoek naar kolonel Kurtz (Marlon Brando). Kurtz werd bedacht door Joseph Conrad in zijn roman Heart of Darkness (1902) en door Francis Ford Coppola naar de jaren zestig van de vorige eeuw in Vietnam verplaatst waar hij een symbool werd voor de waanzin van de oorlog. In Apocalypse Now Redux (2001) voert de hellevaart van een bijna naamloze Amerikaanse legerkapitein langs ontmenselijkte tonelen naar Marlon Brando. Redux is dan ook de versie die Coppola twintig jaar na dato met editor Walter Murch van zijn film hermonteerde. Coppola kreeg in de montageruimte niet alleen te maken met gerestaureerde negatieven en 53 minuten extra materiaal dat hij in zijn film wilde verwerken, maar ook met de geschiedenis. Coppola hoefde met zijn film niet méér te verrassen of choqueren dan hij bij zijn uitbreng had gedaan. Het had de film al een gedeelde Gouden Palm, een klassiekerstatus en zelfs, ondanks talloze budgetoverschrijdingen, bescheiden commercieel succes opgeleverd. Daarom kon hij zich eind jaren negentig in alle rust afvragen of hij in de indertijd in grote haast afgemonteerde film wel zijn hele verhaal had kunnen vertellen.

Het is een nieuw verhaal geworden, eentje dat in 1979 nog niet bestond. In ieder geval is Redux, door de toevoeging van scènes waarin Brando Amerikaanse kranten vol oorlogspropagande voorleest aan Vietnamese kinderen, Playboy Bunnies zich moeten prostitueren voor brandstof en de geschiedenis van Indo-China in de mond wordt gelegd van een Franse plantersfamilie, meer een universele anti-oorlogsfilm geworden dan specifiek een anti-Vietnamfilm. Vul voor de woorden van de Franse koloniaal die Willard verwijt dat de VS zelf de Vietcong in het zadel hebben getild, alleen maar een vergelijkbare uitspraak over Amerika's verantwoordelijkheid voor de macht van de Talibaan in. Maar dat is het niet alleen. Redux is ook een film die recht doet aan het geheugen. Die je drie uur lang verstijft van verdriet over de industrialisatie van haat en onvermogen. Die je het gevoel geeft in de ogen van iets heel duisters te kijken. Precies datgene wat terugstaart als je zelfvoldaan tegenover de spiegel staat.

In Cannes presenteerde Francis Ford Coppola gisteren de director's cut van zijn Vietnamklassieker `Apocalypse Now'. De lange versie bevat meer seks en meer politiek.

`Apocalypse When?' was de vraag die aan het einde van de jaren zeventig in de kranten gesteld werd aan regisseur-producent Francis Ford Coppola. De productie van zijn grote Vietnamfilm Apocalypse Now was uitgelopen van vier naar vijftien maanden, en Coppola had uit eigen zak twaalf miljoen dollar bijgelapt om het door vele tegenslagen (in 1991 uitgebreid beschreven in de documentaire Hearts of Darkness) geteisterde project tot een goed einde te brengen. Niemand had nog veel vertrouwen in het resultaat, toen Coppola besloot om een voorlopige versie van de film in 1979 in Cannes te vertonen.

De film leverde Coppola zijn tweede Gouden Palm op (ex aequo met Die Blechtrommel) en werd een groot commercieel succes. Maar de eindmontage was in grote tijdnood tot stand gebracht en bovendien, zo vertelde de Coppola (62)gisteren op zijn persconferentie bij de uitbreng van een nieuwe, 53 minuten langere versie onder de titel Apocalypse Now Redux, was uit angst voor de financiële ondergang zo veel mogelijk geprobeerd er een gewone oorlogsfilm van te maken: ,,Het publiek is intussen veel meer bereid om moeilijke films te accepteren, wat overigens niet wil zeggen dat het makkelijker is om auteursfilms gefinancierd te krijgen. Toen we met het oog op het produceren van een dvd, een formaat dat filmmakers in staat stelt om verschillende versies te presenteren, nog eens naar het oorspronkelijke materiaal keken, besloten we om niet alleen het negatief digitaal te restaureren, maar ook om terug te keren naar de originele uitgangspunten. De nieuwe versie geeft meer context voor het ongewijzigde einde, dat nu dramatisch sterker werkt.''

Van de nieuw ingevoegde scènes is de belangrijkste die waarin een Frans privé-legertje een koloniale plantage verdedigt, tegen de Vietcong, de Zuid- en de Noord-Vietnamezen en de Amerikanen. Tijdens een uitgebreide dinerconversatie legt de plantage-eigenaar (Christian Marquand) uit dat de kolonialen hun thuis verdedigen, terwijl de Amerikanen gedemotiveerd zijn omdat ze er niets te zoeken hebben. Bovendien vertelt hij dat de Amerikanen de eersten waren die de Vietminh hielp in hun strijd tegen de kolonisator: ,,Jullie stonden zelf aan de wieg van de Vietcong!'' Aan het einde van de scène heeft kapitein Willard (Martin Sheen) een erotische ontmoeting met een Franse plantersweduwe (Aurore Clément).

Volgens Walter Murch, editor van beide versies van Apocalypse Now, leent de scène zich voor een interpretatie dat de uit de mist oprijzende Fransen schimmen zijn, en niet meer tot de realiteit behoren. Andere nieuwe scènes betreffen een tweede ontmoeting van Willard en zijn mannen met de in de jungle optredende Playmates, die door hun impresario gedwongen worden voor twee tanks benzine het bed met de passanten te delen. Ook heeft Marlon Brando meer scènes gekregen, waarin hij onder meer Vietnamese kinderen leugens voorleest uit Amerikaanse kranten.

Kort samengevat zou je kunnen zeggen dat de nieuwe versie meer politiek en meer seks bevat. De nadruk ligt minder op de spectaculaire oorlogsscènes en meer op de vraag wat de Amerikanen eigenlijk in Vietnam bereiken wilden. Het is nu niet Robert Duvalls beroemde uitspraak `I love the smell of napalm in the morning' die het langst nadreunt, maar Brando's citaat van Joseph Conrad: `More than anything I detest the stench of lies'.