In het cafe van de verloren jeugd

‘In het café van de verloren jeugd’ heet de nieuwe Modiano. Zelfs wie nog nooit een boek van de Franse schrijver in handen heeft gehad, zal aanvoelen om welk soort café het hier gaat. Een onopvallend, schemerduister café in de buurt van Place de l’Odéon in Parijs, de stamkroeg van een jonge artistieke en literaire bohème rond het midden van de vorige eeuw, waar een zekere Madame Chadly zich nergens meer over verbaast en goedmoedig groene Baskische likeur serveert. Een toevluchtsoord voor ontheemden, die ‘geen enkele ankerplek in hun leven hebben’, ‘mensen die op een dag verdwijnen, waarna je je ineens realiseert dat je niets van hen wist, zelfs niet hun echte identiteit’.

Een echte Modiano dus, waarin de auteur met meesterhand een wereld van stilte en onbestemde weemoed oproept, een wegvliedend en ongrijpbaar universum waartegen alleen het opstellen van namen- en adressenlijstjes een mogelijk verweer kan zijn. Wie schrijft kan ten minste nog iets van de voorbije tijd bewaren. Zo is er een vaste cafébezoeker, ‘le capitaine’, die jaar na jaar in een schrift noteert wie er op welke tijd het café binnenkomt. In wezen ‘probeert hij de vlinders die enkele minuten rond een lamp cirkelen te redden van de vergetelheid’.streamer:

‘Ik was pas echt mezelf op het moment dat ik ervan door ging’

Een ander personage maakt opsommingen van wat hij ‘neutrale zones’ noemt, ‘stukken no man’s land, waar je aan de rand van alles bent, op doorreis, waar alles onbeslist, onzeker is, waar een zekere immuniteit heerst’. In die delen van de stad wil hij verblijven, als het ware buiten de echte, harde wereld. Slechts op een zeldzaam moment van geluk heeft hij het niet nodig houvast te zoeken bij de geografie, dan is een ‘reis naar het hart van de zomer’ genoeg, ‘daar waar de tijd stil staat’.

Wereldbeeld

In deze schitterende roman staan steeds weer anders geformuleerde benaderingen van Modiano’s wereldbeeld. Zoals : ‘In dit leven dat je soms voorkomt als een braakliggend stuk grond zonder bewegwijzering, tussen verdwijnende lijnen en verloren horizons, zou je punten willen vinden waarop je je kunt oriënteren, je zou een soort kadaster willen opstellen, zodat je niet langer het idee had doelloos rond te zwerven. Ik zweeg, keek naar de stapel tijdschriften. Midden op de lage tafel, een grote gele asbak met de tekst: Cinzano. En een ingebonden boek met de titel: Adieu Focolara. Zannetacci. Jean-Pierre Choureau. Cinzano. Focolara. En aan dat alles moest je dan betekenis zien te geven.’

Dat doet Modiano in deze roman door het woord te geven aan vier vertellers, bezoekers van café Condé, het café van de verloren jeugd. Eerst is er de student van de Ecole supérieure des Mines die kennis maakt met Tarzan, ‘le jaguar’, Ali Cherif, Caisley en Louki, mensen die al even moeilijk te duiden zijn als de herkomst van hun bijnaam. Les chants de Maldoror (Lautréamont) wordt er gelezen, Les illuminations (Rimbaud) en Louise du Néant (over een 17de-eeuwse aristocratische mystica). Sommigen kennen elkaar uit een vorig leven, kennen de zwakke plekken in elkaars verleden. Angst kleurt de ontmoetingen, ‘wij leven bij de gratie van zekere stiltes’.

Moulin Rouge

Twee mannelijke bezoekers van de Condé zijn gefascineerd door Louki, een figuurlijk zusje van de vrouwen uit Des inconnues, van La Petite Bijou en alle andere vrouwen uit Modiano’s grotendeels autobiografische oeuvre. Ook Louki groeide op bij Place Blanche, wist niet wie haar vader was en had een moeder die geen moeder kon zijn. Ook zij werkt ’s avonds bij le Moulin Rouge, waarna haar dochter, alleen thuis, paniekaanvallen krijgt, aan het zwerven slaat en op het politiebureau belandt. Daar is er voor het eerst iemand die naar haar luistert. ‘Ik was opgelucht dat hij alles opschreef, zwart op wit, net als op de graven waar namen en data in zijn gegraveerd, dat wilde zeggen dat het afgelopen was’.

Net als in het laatste verhaal uit Des inconnues introduceert Modiano in deze roman een soort sekteleider, waarschijnlijk gemodelleerd naar de Russisch-Franse mysticus Gurdjieff, wiens volgelingen hij als jongen observeerde. Ditmaal gaat het om een vaag soort wijze die zich met de occulte wetenschappen bezighoudt en regelmatig uitnodigingen verstuurt naar dolenden die een leidraad denken te vinden in zijn lezingen bij kaarslicht. Dat cultboek is Horizons perdus, een boek (en ook een Amerikaanse film) over een groep westerlingen die de Tibetaanse bergen doorkruist op zoek naar Shangri-La, het paradijs.

Vluchten, vertrekken, breken, ontsnappen. ‘Iedere keer als ik alle banden met iemand verbrak’, schrijft Louki, ‘ervoer ik dezelfde roes. Ik was pas echt mezelf op het moment dat ik ervandoor ging.’

Bij Modiano is het paradijs onbereikbaar, het is de hunkering die blijft.