23-12-2011 - Margot Dijkgraaf
Zij spint de levensdraad
Vrachtwagenchauffeur Joop neemt een gestrand Nederlands gezinnetje mee naar het zuiden van Frankrijk. ’s Nachts vertelt hij verhalen over de vreemde dingen die hij onderweg heeft meegemaakt. Over de twee jonge lifters die hij eens oppikte, jongens die hun helm ophielden, niet met hem spraken en die hij bij een begraafplaats afzette. In een wegrestaurant hoort Joop dat twee kort daarvoor verongelukte motorrijders daar, op diezelfde begraafplaats, zijn begraven. Of het verhaal over de drie meisjes die hij naast elkaar zag staan, op een bordes, met de rug naar hem toe, gebogen over iets wat hij niet kon onderscheiden. Die meisjes komen later terug op een schilderijtje in een hotel dat Parques heet – een verwijzing naar de drie Griekse schikgodinnen. ‘Les trois parques’ heten ze, de drie godinnen die over het lot van de mens beschikken. De eerste spint zijn levensdraad, de tweede bepaalt hoe lang die wordt, de derde knipt hem af.
Van dit soort indirecte, betekenisvolle verwijzingen wemelt het in De wegen der verbeelding (1983), een ‘gewone’ roman uit het oeuvre van Hella S. Haasse, waarmee ik bedoel dat het geen Indische roman is en ook geen historische. Een roman louter geboren uit haar verbeeldingskracht, waarin de schrijfster haar vermogen tot suggestie, tot het geven van onderhuidse betekenis, laat schitteren. Sommige personages in het boek maken mysterieuze dingen mee, anderen worden gedreven door een passie die ze niet met anderen willen delen, waardoor ze op hun beurt voor de ander raadselachtig worden. Het maakt de lezer tot een speurder, de enige die, als hij alle stukjes aan elkaar knoopt, de levensdraad kan volgen.
We kennen nooit het hele plaatje, is een van de thema’s uit Haasses oeuvre. Wat we zien is slechts een fractie van het geheel, een stukje van Ariadnes draad in het labyrint. En hoe we ook ons best doen, de ware motieven van de ander zullen we nooit achterhalen. Juist daarom hebben we ze zo nodig, de wegen der verbeelding. Of, zoals een van de personages zegt: misschien zijn die verbeeldingen het eigenlijke leven.
Copyright NRC Handelsblad BV