Het laatste bed

Nu meen ik me toch te herinneren dat Claus iets `lieflijks` zou gaan schrijven. Toen een jaar geleden Onvoltooid verleden uitkwam, een vervolg op het briljante De geruchten, kreeg hij in een interview bij Hanneke Groenteman de vraag gesteld of er ook nog een derde deel zou volgen. Hij bleek dat niet uit te sluiten - sterker, leek het eigenlijk al in zijn hoofd te hebben. Maar het zou dan wel een heel andere sfeer moeten ademen zei hij, want na twee boeken vol van gif uit het moeras dat Vlaanderen geheten is etcetera was hij wel weer eens aan iets anders toe. Hij stelde zich iets voor over een liefde tussen twee vrouwen, iets poetisch, iets heel moois.

Of woorden van gelijke strekking.

Twee weken geleden verscheen Het laatste bed, een korte novelle of `verhaal`, zoals de onder titel luidt, en inderdaad: het gaat over de liefde van twee vrouwen. De ene Anna Buckinx, is een plat Vlaams klappende ziel met klishaar en verschoten T-shirts van de heavy-metalband Black Sabbath. De ander, Emily Hopkins is meer een dame, Engels-Iers van afkomst, ooit een wonderkind dat internationale pianoconcoursen afliep maar inmiddels een gewone pianolerares in de provincie. Ze kennen elkaar van de school waar ze vroeger werkten, Anna als schoonmaakster en Emily als leerkracht, en we treffen ze in het verhaal aan in de prijzige suite van een badhotel langs de Belgische kust.

Maar om nou te zeggen dat zich daar vervolgens iets lieflijks afspeelt? Het verhaal zoals we het te lezen krijgen, is een lange brief die Emily gedurende haar verblijf aan haar moeder schrijft. Dat gaat van de hak op de tak, van heden naar verleden en weer terug, en op een toon die weinig moois belooft. Hotelgasten die haar niet aanstaan zou ze liefst `een dildo in de strot rammen`, om iets te noemen, en dat straalt vermoedelijk ook van haar af, want de obers schieten weg als zij verschijnt en de gerant durft haar niet eens meer aan te spreken. Zelfs haar Anna laat zich vreemd genoeg niet aan haar zien, die houdt zich in de andere kamer van de suite op en laat van daaruit af en toe een rochel klinken. Of een boer. Ze is dus niet verenigd in liefde, Emily, ze is integendeel zeer in haar eentje en vervuld van ja, van wat? Van gif, in elk geval.

Claus kan het kennelijk niet laten. Of hij het verhaal nog steeds als een vervolg op De geruchten en Onvoltooid verleden bedoelt lijkt me de vraag, de entourage en de personages hebben er niets mee te maken.

Maar het grappige is dat de geest van het verhaal juist wel weer op die boeken aansluit, veel meer dan de lieflijke etude die hij zich had voorgenomen ooit zou doen. Dat gif, daar kan hij in zijn schrijverschap klaarblijkelijk gewoon niet buiten, en een van de aardige kanten van Het laatste bed is dat eraan valt af te lezen waarom dat zo is.

Emily, zoveel wordt uit haar brokkelige test wel duidelijk, heeft ook van anderen nogal wat gif over zich heen gekregen. Om te beginnen zijn Anna en zij op school ontslagen kort na het begin van hun verhouding. Eigen schuld misschien, ze hadden beter niet zo hongerig kunnen staan zoenen in het zicht van leerlingen maar niettemin. Vervolgens heeft het zoontje dat Anna uit een eerder huwelijk had zich met een flinke slok benzine van het leven verlost. Had niet zoveel met Emily te maken, in principe, maar dat kreeg het wel toen Anna in haar wroeging in de krant liet zetten dat ze haar huwelijk nooit in de steek had mogen laten, erger, dat ze nooit aan die `obscene ex-pianiste` had moeten beginnen. Sinds die tijd zijn ze B.V., Bekende Vlamingen, maar niet van de gerespecteerde soort, en met zijn tweeen is het ook nooit meer geworden wat het was.

Zo is er meer. Vooral haar moeder moet het bij Emily ontgelden, ook al is dat jeugdleed al zo oud dat je het moeilijk anders dan verjaard kan noemen. Maar misschien is dat juist wel het punt hier. Het verjaart niet. Het kan jarenlang onopgemerkt gebleven zijn, een rommelhoek van het geheugen waar ze nooit meer komt maar ooit wordt die hoek opgeruimd en blijkt de wrok daar, woekerend en wel, alleen maar uitgegroeid te zijn. Vergeten en vergeven wordt er niets het kwaad gaat nooit verloren, en zo is het bij Claus altijd.

Zijn oeuvre wordt beheerst door een Wet van behoud van het Kwaad.

Waarmee al half en half gegeven is waar dit verhaal naartoe wil. Want wat ooit is aangedaan, moet ooit vergolden worden. De geschiedenis is een geschiedenis van Kwaad dat doorgegeven wordt, en dat is ook waar Emily op aanstuurt. In haar suite moet zich aan het slot iets gaan voltrekken ik zal niet verraden wat, dat weliswaar de oude wonden niet geneest maar wel de wrok van jaren stilt.

Helemaal geloofwaardig wordt dat alleen niet, in dit geval. Claus is een meester van de suggestie die in halve woorden hele drama`s neer kan zetten. Maar Het laatste bed verzamelt zoveel kwaad uit zo diverse hoeken dat je wel erg je best moet doen om een en ander tot een samenhang te construeren. Twee keer lezen is echt vereist, de eerste keer om de fragmenten van de puzzel te monteren en de tweede keer om er ook nog iets bij te ondergaan. En zelfs dan blijft de intrige wankel.

Anders is dat in een tweede nieuwe tekst van Claus Borgerocco, of De dood in Borgerhout - en dat moet ook wel, want het is een operalibretto, en dat genre vraagt om helderheid. De tekst moet dienstbaar zijn, een deugdelijk geraamte voor het vlees en bloed van de muziek, en Claus past zich daar wonderwel bij aan. Zijn taal is simpel soms in proza, soms in verzen, en de plot staat als een huis.

Maar ook hier regeert de Wet van behoud van het Kwaad. We zijn in Borgerhout de Antwerpse wijk waar Marokkanen, Turken en Vlaams Blokkers de multiculturele samenleving uitproberen. Ene Jan trouwt daar met ene Fadoea, al schudt zijn vader daar het Vlaamse Blokhoofd bij, en krijgt bij haar twee kinderen. Maar als de jaren gaan en de liefde slijt en hij een ander lief krijgt, valt hij terug op het gedachtenleven om hem heen.

Zijn Fadoea moest maar weer naar het `apenland` waar ze vandaan komt. Dat is echter buiten Fadoea gerekend, die (`Mijn lot is oog om oog!`) vervolgens overgaat tot wraak. Haar kinderen zullen het niet overleven.

Komt dat verhaal u bekend voor? Dan bent u mogelijk beter onderlegd dan de directie van de Koninklijke Vlaamse Opera, die Claus om het libretto heeft gevraagd, want die schijnt van het resultaat nogal te zijn geschrokken. In het persbericht bij de boekuitgave meldt Claus zelf althans dat men de tekst daar afgewezen heeft omdat men haar `te lang en niet nobel genoeg` vond. Inderdaad, niet nobel genoeg. Zou die directie Cherubini`s Medea ook zo plat vinden?

Want dat is natuurlijk de bron van Borgerocco: de Medea. En dat is natuurlijk ook de literaire bron van die Wet van behoud van het Kwaad: de Griekse tragedie. Claus lijkt een moderne Vlaming, maar kijk goed. Daar staat een oude Griek.