17-10-2008 - Onbekend
Dat geldt voor verschillende betekenissen van het woord. Wie literatuur ziet als een synoniem voor ‘fictie’ moet constateren dat alleen de genomineerde boeken van Leon de Winter (Het recht op terugkeer) en Simone van der Vlugt (Blauw water) pure fictie zijn. Echte mannen eten geen kaas van Maria Mosterd is een persoonlijke getuigenis. De overgave van Arthur Japin is een op ware gebeurtenissen gebaseerde en door archiefonderzoek gestutte western. En Pim van Lommels Eindeloos bewustzijn. Een wetenschappelijke kijk op de bijna-doodervaring bevat stellig fictionele elementen, al zijn er mensen die die observatie als stuitend zullen ervaren. Een combinatie van factoren die ook geldt voor Kader Abdolahs De boodschapper en De Koran.
Lastiger is het nog voor wie zijn stem zou geven aan literatuur in de betekenis die recensenten er meestal aan geven, die van Kunst. Mosterd en Van Lommel vallen dan af wegens gebrek aan kunstzinnige pretentie. Japins effectbejag domineert De overgave wel heel erg en de stijl van Kader Abdolah is niet zodanig dat die in een hele Koran overeind blijft. En wat de thrillers van De Winter en Van der Vlugt betreft: de eerste bevat een aantal sporen waaraan je kunt zien dat de schrijver vroeger een literator was, de tweede bevat maar heel weinig aanwijzingen dat de auteur in de toekomst een literator zou kunnen worden.
Hoe dus te stemmen? Thuisblijven dan maar (ik bedoel niet-inloggen dan maar, want de verkiezing verloopt goeddeels digitaal)? Dat hoeft gelukkig niet, want in weerwil van de titel die een soort chicklit doet vermoeden, is Echte mannen eten geen kaas van Maria Mosterd een bijzonder boek. Geen vrolijk boek: het is het relaas van een twaalfjarig meisje dat in Zwolle (ja, in Zwolle) op haar eerste middelbareschooldag wordt benaderd door een loverboy. Binnen twee weken heeft ze ‘alles’ meegemaakt: haar Manou heeft haar verkracht, haar geprostitueerd en kleren voor haar gekocht. Naar school gaat ze hooguit nog om een toets te doen. Ze wordt geschopt, geslagen en bedreigd door verschillende jongens en mannen, en gebruikt als prostituee en drugskoerier – vier jaar lang.
Het boek is een verbijsterende leeservaring. Door de schrikbarende jeugdigheid van de hoofdpersoon, door het ontstellende vermogen van volwassenen in de omgeving om niets te zien en niet in de laatste plaats door de moedige eerlijkheid waarmee Mosterd bekent dat ze na alle ellende nog steeds bij vlagen een wensdroom koestert: dat Manou ineens toch weer opduikt om haar mee te nemen naar een mooiere wereld.
Toch maar even stemmen dus.
Copyright NRC Handelsblad BV