Zo God het wil

Het helpt allemaal niets. Of misschien toch. Eén mens zou baat kunnen hebben bij dit geweld: ‘De wereld veranderde en zijn eigen bestaan werd belangrijk, belangrijk genoeg om te worden verteld...’ schrijft Ammaniti ergens achterin een hoofdstuk.

Die zin betreft de dertienjarige Cristiano, zoon van een asociale neonazi.

Cristiano’s vader is iets verschrikkelijks, maar daarmee zijn we er niet, Vader en zoon houden ontegenzeggelijk van elkaar en dat compliceert de zaak. Had hun bestaan beperkt kunnen blijven tot hun vervuilde woonkazerneflat, dan hadden ze het misschien gered. Maar er is school voor Cristiano en de vader geeft leiding aan een stelletje kruimelcriminelen. Die milieus raken elkaar en de hel breekt los.

De stijl van Zo God het wil is filmisch geïnspireerd. Snel, grafisch en met de detaillering van een camera beschrijft Ammaniti alles wat hij wil vertellen (en dat is veel). Net zo cinematografisch krijg je een beeld van Cristiano en de vele andere figuren die van alle kanten op elkaar afstevenen: je hoort ze praten, je ziet hun koppen en hun van gedachten vervulde bewegingen. Juist weer nadrukkelijk literair (en onverfilmbaar) is Ammaniti’s procédé om zijn figuren in korte cursieve zinnen met zichzelf in discussie te laten treden. Zo maakt hij duidelijk dat ze wel degelijk beschikken over moreel inzicht, en dat elk van hen wordt gedreven door verdriet. Helaas negeren ze zichzelf. Vaak uit hypocrisie, ook wel uit angst. Of uit lamlendigheid.

Het boek bruist alle kanten op. De personages worden met een arglistig gevoel voor humor uitgebeend, zodat je ze, of je wilt of niet, kunt volgen in hun vaak weerzinwekkende daden. In bijzinnen kaart de roman het verlies van de Italiaanse cultuur aan en tussen de bedrijven door analyseert Ammaniti de teloorgang van de klassieke Italiaanse arbeidersklasse. Daarbij etst hij een wreed beeld van het hedendaagse puberleven en beklaagt hij de Italiaanse grond waar de lieflijkheid het heeft afgelegd tegen bedrijventerreinen en megastores.

Want Zo God het wil is een moralistische treurzang. Maar dat merk je alleen als je erop let.