De mannentester

Een synopsis van tien regels was genoeg voor een Duitse uitgever om 80.000 euro te bieden voor de vertaalrechten van De mannentester, de vierde roman van Heleen van Royen. Je kunt het je voorstellen: de 27-jarige Victoria verhuurt zich voor veel geld als lokeend aan vrouwen die willen kijken of hun partner een grote verleiding kan weerstaan.

Inderdaad, het had de opzet van een pornofilm kunnen zijn en, ja, het ‘testen’ van de mannen (en een enkele vrouw) levert een reeks al dan niet onderbroken seksscènes op. Die leiden tot een duister naspel omdat Victoria haar werk niet alleen doet uit economische motieven, maar ook uit woede. Want ze beschouwt zich als wreker, wat te maken heeft met haar persoonlijke geschiedenis: vader vermoord, moeder alsmaar op zoek naar een nieuwe liefde, kandidaten die over de schouder van die moeder de dochter met hun ogen uitkleden.

Alles is veel voor wie niet veel verwacht, echte literatuur zal de vlakke stijl van Van Royen niet snel opleveren en je moet hier en daar een d-t fout ontwijken, maar Van Royen zet haar Victoria neer als een fascinerend personage. Want zo klinisch en harteloos, zo hard en illusieloos kom je ze maar zelden tegen. Dat mannen niet deugen is tot daaraan toe, maar ook al het andere kan op haar minachting rekenen: van verpleegsters tot dierenliefde, van New Yorkse protserigheid tot alle vormen van liefdadigheid en esoterie. En seks deugt van alles nog wel het allerminste, zelfs als er geen man aan te pas komt: ‘En ja hoor, de machinerie kwam in werking. Twee, drie stuiptrekkingen, een onwillekeurige „hmm” of „ahhh” en het was gebeurd. Niks geen duizendklapper, niks geen gillende keukenmeid, hooguit een nat rotje dat met een halfslachtig plofje afging.’

De hardheid van Victoria geeft De mannentester een onverwachte bite, waarbij komt dat Van Royen zich hier en daar aardigheden veroorlooft. Zo probeert Victoria in contact te komen met de beheerder van een laboratorium door voor te wenden dat zij een bestsellerschrijfster is die bezig is aan haar vierde roman. In dat laboratorium wordt gewerkt aan robot Jules, een humanoïde die Victoria’s belangstelling opwekt als zij enkele filmpjes over hem ziet op YouTube. Het verlangen naar een robot is een mooie vondst voor de koude Victoria, maar komt op een slecht moment in De mannentester. Want zij smelt niet alleen voor Jules, die uitsluitend uit hoofd en laptop bestaat, maar ook voor een leeuwenverzorger van vlees en bloed. Waarop de hele roman een spoedige meltdown beleeft. Fluks verandert de ongenaakbare Victoria in een klein meisje, dat zelfs zonder duidelijke aanleiding vriendschapsgevoelens voor een vrouw opvat. En zo zitten we de laatste honderd pagina’s midden in een gekwetste-jongevrouwendrama dat alle voorspelbare paden van aantrekking, afstoting en misverstand afwerkt. De robotsaga loopt uit op een anticlimax en Victoria’s vaste geloof dat alle mannen ontrouwe varkens zijn wordt nog een paar keer bevestigd en ten slotte ondermijnd.

Dat er tegen het eind nog een pistoolscène met een verrassende en enigszins kolderieke uitkomst volgt, is een schrale troost. De test van De mannentester leidt zo tot een dubbele verrassing: een boek dat je aanvankelijk meer boeit dan je voor mogelijk had gehouden, waarna de laatste honderd pagina’s maken dat je het uiteindelijk met oprechte teleurstelling weglegt.