In ongenade

Om te weten wat er met individuele mensen gebeurt in het Zuid-Afrika van na de apartheid - in een fase van hoop en verwachting - heb je niet genoeg aan verslaggeving. Coetzee gaat zelf door de grond van schaamte over het lot van een land en het lot van een mens.

Zijn hoofdpersoon, een 52-jarige literatuurwetenschapper in Kaapstad, geneert zich niet voor zijn affaire met een studente, waar hij de verantwoordelijkheid voor neemt. Hij valt in ongenade en aanvaardt dat er voor hem geen toekomst meer is. En dan trekt hij in bij zijn fiere lesbische dochter Lucy, die deel uitmaakte van een commune op een boerderij in de Oost-Kaap. Ze is als enige achtergebleven: een pionierster van het nieuwe Zuid-Afrika. De vader is trots op haar. `Als het dit is wat hij zal achterlaten, deze dochter, deze vrouw - dan hoeft hij zich niet te schamen.`

De schaamte doet pas zijn intrede als Lucy en hij worden overvallen door drie zwarte mannen. David wordt opgesloten in de wc en in brand gestoken, enkele meters verderop verkrachten de indringers zijn dochter. In zijn machteloosheid voelt hij zich een verrader. Maar het ergste is dat Lucy capituleert. `Vanwege de schaamte. Dat is wat hun bezoekers hebben bereikt; dat is wat ze deze zelfverzekerde jonge vrouw hebben aangedaan.`

Lucy onderwerpt zich aan het recht van de sterkste. Zij ziet het als een terugbetalen van wat de zwarten is aangedaan en wil blijven waar ze is, zelfs als dat uitdraait op een vorm van slavernij. `Waarom zou ik hier mogen wonen zonder te betalen?` Als zij zwanger blijkt van een van haar verkrachters besluit ze te trouwen met een medeplichtige. Tot het kind wordt geboren blijft haar vader in de buurt. Hij werkt in een dierenkliniek waar hij verstoten honden uit hun lijden verlost. Als Lucy hem vertelt voor welk leven ze kiest, zegt hij: `Wat vernederend.` Zij beaamt dat, het is vernederend om te leven met niets, zonder rechten, zonder waardigheid. `Als een hond,` zegt haar vader. `Als een hond,` antwoordt zij.

Het boek eindigt in de dierenkliniek met de vernietiging van David Lury`s lievelingshond. Hij `laat hem gaan`, zoals hij zijn dochter en zijn land liet gaan. Machteloos aanvaardt ook hij de barbarij. En misselijk van schaamte wil je wegkijken van de pagina`s: het is onverdraaglijk.

Machteloos en misselijkwil je als lezer wegkijken