8-6-2010 - Coen van Zwol
Een voetbaltragedie als The Damned United is zeldzaam. Op een incidentele Raging Bull na, levert sport vooral films op over triomf na tegenslag. ?No time for losers?, zingen ze in het stadion immers als de Cup wordt geheven.
Toch barst sport van de tragedie. Verhalen over vriendschap en verraad, vendetta?s, obsessies, talent dat struikelt en hoogmoed die voor de val komt. Hoeveel drama schuilt er niet in die legendarische implosies van het Nederlands elftal op grote voetbaltoernooien?
The Damned United neemt de tijd voor een verliezer, Brian Clough. Een trainer zo berucht om zijn verbale provocaties dat Mohammed Ali jaloers op hem was. In The Damned United volgen we Clough door een diep dal: zijn korte verblijf als trainer bij Leeds United in 1974. Clough was het wonderkind dat provincieclub Derby County kampioen maakte met modern, fair circulatievoetbal. Zijn nemesis was de oude kampioen Leeds United onder vaderfiguur Don Revie: vuile bikkelaars die wonnen met ?kick and rush?.
Clough liep over van rancune omdat Don Revie hem ooit niet zag staan; Leeds United blunderde door hem als diens opvolger binnen te halen. Clough dumpte zijn assistent Peter Taylor, een stille kracht die hem nog een beetje afremde, en trok als triomferend bezetter het stadion in. Niks deugde van de erfenis van Revie, alles moest anders. Dat leverde Clough slechts de smeulende rancune van het team op, dat weigerden te winnen. Na 44 dagen eindigde zijn eenzame lijdensweg.
Regisseur Tom Hooper levert met The Damned United een zinderend drama af over overmoed en inkeer, rivaliteit en vriendschap, met groezelige jaren zeventig kleuren, hard invallend licht, in sigarenrook gehulde bestuurskamers en modderige velden. Centraal staathet spetterende duel tussen haantje Clough (Michael Sheen) en bulldog Don Revie (Colm Meaney).
Een echte verliezer is Brian Clough natuurlijk niet: vijf jaar later volgde de apotheose, toen het nietige Nottingham Forest onder zijn leiding tweemaal de Europacup won. Want een verliezer boeit alleen als hij ooit won, of nog gaat winnen.
Copyright NRC Handelsblad BV