8-4-2011 - Freriks, Kester
Jonas Jonasson:
De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween.
Vert. Corry van Bree. Signatuur,
358 blz. € 19,95
Het is niet verwonderlijk dat de Zweedse journalist en mediaconsultant Jonas Jonasson (1963) met zijn debuutroman de Swedish BookSellers Award ontving. De titel alleen al is wervend genoeg, De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween. En het verhaal rechtvaardigt volkomen de energieke vitaliteit die uit de titel spreekt.
Op de dag dat de bejaarde Allan Karlsson in het bejaardentehuis van Malmköping, niet ver van Stockholm, zijn 100ste verjaardag gaat vieren, stapt hij uit het raam van zijn benedenwoning, loopt dwars door het bloemenperk en spoedt zich, zo snel zijn oude benen hem kunnen dragen, naar het busstation. Daar vraagt een wachtende jongeman hem even op zijn koffer te letten. De eerstvolgende bus brengt hem naar het noorden, en de koffer neemt hij gemakshalve mee. Misschien zitten er kleren in die hij kan gebruiken. De koffer is barstenvol gevuld met maffiageld. Het avontuur kan beginnen, geld genoeg.
In de poging te breken met de sleur van het dagelijkse leven lijkt De 100-jarige man... sterk op Haas van de Finse auteur Arto Paasilinna, onlangs in herdruk verschenen bij de Wereldbibliotheek. Ook qua structuur zijn er overeenkomsten, want zowel Jonasson als Paasilinna verweven in hun roman twee verhaallijnen: de lijn van de vluchtende mannen en die van de achterblijvers die op zoek gaan.
Interessant aan De 100-jarige man... is het verleden van de hoofdpersoon. Hij is niet zomaar een bejaarde die de vrijheid verkiest boven de grauwheid van alledag. Hij was in zijn arbeidzame leven een ingenieus lid van de explosievendienst, en plaatste mijnen tijdens WO II in dienst van de geallieerden. Het oog van president Roosevelt viel op Allan, wat hem in de naoorlogse jaren en in de Koude Oorlog een baan opleverde als bestrijder van het communisme. Allan werd in 1953 ingezet bij de Koreaanse Oorlog. Met voortreffelijk gerichte lichtraketten vernietigde hij tanks uit de Sovjet- Unie.
Jonassons roman behelst in de persoon van Allan Karlsson de geschiedenis van de 20ste eeuw. Hij raakt betrokken bij het spionageweb van de CIA en werkt zich op als atoomgeleerde. Op soepele wijze verbindt Jonasson de persoonlijke geschiedenis van de voortvluchtige bejaarde met het wereldtoneel. Karlsson is net zo goed kind aan huis in het Kremlin en het Bolshoi Theater als in de hoogste Amerikaanse presidentiële kringen.
De toon van De 100-jarige man... is los en feestelijk. Jonasson houdt met deze reis door de tijd én door de wereld de aandacht van de lezer gevangen. Allan Karlsson is overal. Je kunt hem beschouwen als een symbool van de laatste eeuw. Met zijn eeuwfeest begint een nieuw leven. Hij vindt een trouwe echtgenote en het lijkt erop dat hij zelfs de 21ste eeuw gaat overleven. Karlsson is onsterfelijk.
Copyright NRC Handelsblad BV