12-4-2011 - Arjen Fortuin
Meestal duurt het even voordat je om een roman werkelijk moet lachen. Je hebt een aantal pagina’s nodig om aan toon en idioom van de schrijver te wennen. Dan pas komt de glimlach die het pad effent voor de hoorbare grinnik.
Ernest van der Kwast had in Mama Tandoori amper twee bladzijden nodig om mij te laten lachen, om de zin: ‘Het huis aan de Jericholaan kostte een vermogen, maar het lukte mijn moeder af te dingen op de vraagprijs, zoals ze op alles afdong: kleding, meubels, witgoed, kipfilet.’
Het tekent het talent van Van der Kwast, die zijn aanleg en speelsheid eerder onderstreepte in Man zoekt vrouw om hem gelukkig te maken (als Yusef el Halal), Soms zijn dingen mooier als er mensen klappen en Stand-in (als Sieger Sloot). Voor zijn vierde boek gebruikt Van der Kwast niet alleen zijn eigen naam, de hoofdpersoon heet ook Ernest van de Kwast en heeft nog het een en ander met hem gemeen, zoals zijn leeftijd (eind twintig) en zijn beroep: schrijver. In het boek portretteert de Rotterdamse verteller Ernest van der Kwast zijn Indiase moeder, zijn gehandicapte broer en de rest van zijn jeugd, inclusief familieverhalen uit India en Canada.
Mama Tandoori is een komisch boek en veel van de grappige momenten worden veroorzaakt door de moeder uit de titel – en die van de kipfilet. Van der Kwast portretteert deze moeder als een Indiase furie: gierig, bazig, opvliegend, competitief en agressief. Als de bovenbuurman haar niet aanstaat bakt ze koekjes van koeiemest om hem te verdrijven en stookt ze een vuurtje van vuilniszakken om ook de geest van de lastpost weg te jagen. In huis staan manshoge stapels videorecorders tussen bergen kattenvoer in blik, ooit gekocht onder het motto: een aanbieding is een aanbieding, óók als je geen kat hebt.
Ze regeert haar huis met opgeheven deegroller, de vader – een intelligente, maar veel te vriendelijke sul – heeft niets in te brengen. Als deze wetenschapper een artikel over prostaatkanker wil lezen, moet hij dat stiekem op de wc doen. ‘Ik mag ook poepen,’ zegt hij dan in opperste wanhoop vanachter de toiletdeur. ‘Mijn moeder ging op de grond zitten en hield haar neus voor de smalle opening tussen de drempel en onderkant van de deur. “Ik ruik niets!” ’
Het is een geweldige scène, die duidelijk maakt dat Van der Kwast een groot komisch talent is. Zijn ambities zijn echter groter, maar de ernst komt in Mama Tandoori veel minder goed uit de verf. Dat het bestaan van de moeder ook een treurige zijde heeft, ligt voor de hand: een mens kan niet zo karikaturaal zijn zonder ongelukkig te worden.
Met die tragische kant van het verhaal heeft Van der Kwast grote moeite. Waar hij in een komische scène zonder moeite onnadrukkelijk kan schrijven, lukt hem dat niet meer zodra het verdrietig wordt. Dan laat hij zijn karakters in tranen uitbarsten, zakt hij weg in clichés en benoemt hij veel te veel.
Dat geldt met name voor het eind van het boek, waarin een tante wordt geportretteerd die je als een uitvergroting van de moeder zou kunnen zien, wat Van der Kwast dan ook expliciet vermeldt. Bovendien duiken er steeds weer de gelijksoortige anekdotes over de moeder op, wat het laatste deel van het boek een monotoon karakter geeft.
Het merkwaardige is dat het slot van de roman óók laat zien waar Van der Kwast zijn verhaal meer gewicht had kunnen geven. Dat zit in een zinnetje van de verteller over zichzelf, opgeschreven in het licht van zijn eigen vaderschap en relationele strubbelingen. ‘Ik ben ook moeilijk’, staat er. Dat maakt duidelijk hoe groot de angst van de hoofdpersoon is dat hij meer met zijn moeder gemeen heeft dan hem lief is. Des te spijtiger is het dat Van der Kwast het kennelijk niet heeft aangedurfd dat thema in detail uit te werken.
Hoe de verteller ontdekt dat hij ook moeilijk is, hoe hij op dezelfde wijze als zijn moeder zijn eigen glazen ingooit – het had een prachtige roman op kunnen leveren. Het had de humor in Mama Tandoori de wrange bijsmaak kunnen geven die het boek nu node mist.
Copyright NRC Handelsblad BV